Mentor nauczyciela początkującego w praktyce. Zadania, obserwacje, opinia i plan współpracy

Mentor ma pomóc nauczycielowi początkującemu bezpiecznie wejść do zawodu, poznać zasady funkcjonowania szkoły i stopniowo rozwijać własny warsztat pracy. Nie powinien być wyłącznie osobą, która podpisuje dokumenty, przypomina o terminach i pojawia się podczas obowiązkowych zajęć.

Dobrze prowadzony mentoring polega przede wszystkim na wspólnym planowaniu, obserwowaniu lekcji, omawianiu konkretnych sytuacji oraz szukaniu rozwiązań dopasowanych do uczniów i warunków pracy w danej szkole.

Przepisy obowiązujące od 1 września 2025 roku doprecyzowały między innymi częstotliwość wzajemnych obserwacji zajęć, termin pierwszej oceny pracy oraz udział mentora w komisji obserwującej zajęcia w ostatnim roku przygotowania do zawodu.

Stan prawny artykułu: 29 sierpnia 2026 roku.

Kim jest mentor nauczyciela początkującego?

Mentora przydziela dyrektor szkoły nauczycielowi odbywającemu przygotowanie do zawodu. Funkcję tę może pełnić nauczyciel mianowany albo dyplomowany.

Co do zasady mentorem nie może być nauczyciel zajmujący stanowisko kierownicze. Ustawa przewiduje jednak wyjątki dotyczące niektórych przedszkoli, szkół i placówek niepublicznych oraz szkół artystycznych.

Podstawowe zadania mentora określa art. 9ca ust. 12 Karty Nauczyciela. Należą do nich:

• bieżące wspieranie nauczyciela we wdrażaniu do pracy w zawodzie,
• zapoznanie go z dokumentacją przebiegu nauczania oraz działalności wychowawczej i opiekuńczej,
• pomoc w wyborze odpowiednich form doskonalenia zawodowego,
• dzielenie się wiedzą i doświadczeniem,
• umożliwianie nauczycielowi obserwowania zajęć mentora i wspólne ich omawianie,
• obserwowanie zajęć nauczyciela początkującego i ich omawianie,
• inspirowanie i zachęcanie do podejmowania wyzwań zawodowych.

Mentor ma również obowiązek doskonalić własne kompetencje potrzebne do właściwego pełnienia tej funkcji. Szczegółowe regulacje znajdują się w Karcie Nauczyciela, w szczególności w art. 9ca ust. 11–13.

Mentor wspiera, ale nie wyręcza i nie kontroluje

Mentor nie jest przełożonym nauczyciela początkującego. Nie dokonuje samodzielnie jego oceny pracy i nie powinien przejmować odpowiedzialności za prowadzenie lekcji, dokumentację czy kontakty z rodzicami.

Jego zadaniem jest pomóc nauczycielowi zrozumieć, jak wykonywać te obowiązki poprawnie i samodzielnie.

W praktyce oznacza to na przykład:

• wspólne przeanalizowanie pierwszego scenariusza zajęć, ale nie pisanie każdego kolejnego za nauczyciela,
• pokazanie, jak czytać opinię poradni lub orzeczenie, ale nie przygotowywanie wszystkich dostosowań w jego imieniu,
• omówienie trudnej rozmowy z rodzicem, ale nie zastępowanie nauczyciela podczas każdej rozmowy,
• udzielenie informacji zwrotnej po lekcji, ale nie narzucanie jednego „właściwego” sposobu prowadzenia zajęć.

Dobry mentor stopniowo wycofuje swoje wsparcie. Na początku częściej pokazuje i podpowiada, później zadaje pytania, pomaga analizować sytuacje i wzmacnia samodzielność nauczyciela.

Od czego zacząć współpracę?

Pierwsze spotkanie powinno odbyć się możliwie szybko po przydzieleniu mentora. Nie warto zaczynać od tworzenia obszernej dokumentacji. Najpierw trzeba ustalić, czego nauczyciel naprawdę potrzebuje.

Podczas spotkania warto porozmawiać o:

• wcześniejszych doświadczeniach nauczyciela,
• jego mocnych stronach,
• obszarach, które budzą największą niepewność,
• specyfice klas i uczniów, z którymi pracuje,
• sposobie organizowania spotkań,
• zasadach przekazywania informacji zwrotnej,
• terminach pierwszych obserwacji,
• sposobie kontaktowania się w pilnych sprawach.

Dobrze jest również jasno powiedzieć, że rozmowy z mentorem mają służyć uczeniu się, a nie wyszukiwaniu błędów. Nauczyciel powinien móc przyznać, że czegoś nie wie lub że jakaś sytuacja go przerasta, bez obawy, że każda trudność zostanie potraktowana jako dowód braku kompetencji.

Prosty plan współpracy zamiast rozbudowanego sprawozdania

Przepisy nie nakazują mentorowi tworzenia rozbudowanego planu rozwoju ani comiesięcznych sprawozdań. Warto jednak przygotować prosty plan współpracy, który uporządkuje działania i pomoże dopilnować wymaganych obserwacji.

Taki plan może zawierać:

• najważniejsze potrzeby nauczyciela,
• dwa lub trzy cele na dany okres,
• terminy spotkań,
• plan wzajemnych obserwacji,
• tematy do omówienia,
• planowane formy doskonalenia,
• krótkie wnioski do dalszej pracy.

Przykładowy cel nie powinien brzmieć: „Doskonalenie warsztatu pracy nauczyciela”. Jest zbyt ogólny i trudno sprawdzić, czy został osiągnięty.

Lepiej zapisać:

„Do końca listopada nauczyciel samodzielnie zaplanuje i przeprowadzi trzy lekcje z wykorzystaniem zróżnicowanych form pracy, a po każdej z nich omówi z mentorem zaangażowanie uczniów i skuteczność zastosowanych metod”.

Taki zapis wskazuje konkretną umiejętność, działanie i sposób sprawdzenia postępów.

Obserwacje zajęć po zmianach od 1 września 2025 roku

Nowe przepisy wprowadziły konkretne minimalne wymiary wzajemnych obserwacji i ich omawiania.

Pierwszy rok przygotowania do zawodu

Mentor powinien:

• umożliwić nauczycielowi początkującemu obserwowanie zajęć prowadzonych przez mentora i omawiać z nim te zajęcia w wymiarze co najmniej 1 godziny w miesiącu,
• obserwować zajęcia prowadzone przez nauczyciela początkującego i omawiać je z nim również w wymiarze co najmniej 1 godziny w miesiącu.

Są to dwa odrębne obowiązki. W pierwszym roku trzeba zatem zaplanować w każdym miesiącu co najmniej jedną godzinę obserwacji zajęć mentora oraz co najmniej jedną godzinę obserwacji zajęć nauczyciela początkującego.

Każdy kolejny rok przygotowania

W każdym kolejnym roku mentor powinien:

• przeznaczyć co najmniej 4 godziny na zajęcia prowadzone przez siebie, obserwowane przez nauczyciela początkującego, wraz z ich omówieniem,
• przeznaczyć co najmniej 4 godziny na obserwację zajęć nauczyciela początkującego i ich omówienie.

Oznacza to co najmniej 8 godzin w roku: 4 godziny obserwacji zajęć mentora i 4 godziny obserwacji zajęć nauczyciela początkującego. Do tego wymiaru wlicza się także zajęcia przeprowadzane w ramach procedur określonych w art. 9fa Karty Nauczyciela.

Zmiany te wprowadziła ustawa z 25 lipca 2025 roku o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw.

Ważne: nadal funkcjonują dwie grupy nauczycieli

Przy planowaniu pracy mentora trzeba sprawdzić, kiedy nauczyciel rozpoczął przygotowanie do zawodu.

Nauczyciele, którzy rozpoczęli je przed 1 września 2025 roku, kontynuują przygotowanie według przepisów dotychczasowych. Nowe zasady dotyczące terminów oceny, wymiaru obserwacji i składu komisji nie powinny być automatycznie stosowane do wszystkich nauczycieli początkujących.

Dlatego pierwsze pytanie organizacyjne powinno brzmieć:

Kiedy nauczyciel rozpoczął odbywanie przygotowania do zawodu?

Dopiero po ustaleniu tej daty można poprawnie przygotować harmonogram obserwacji, ocen i pozostałych działań.

Jak prowadzić obserwację, żeby naprawdę pomagała?

Obserwacja nie powinna polegać na zapisywaniu wszystkich potknięć nauczyciela. Przed lekcją warto wspólnie ustalić jeden lub dwa obszary, którym mentor przyjrzy się szczególnie.

Może to być na przykład:

• sposób formułowania poleceń,
• aktywność uczniów,
• organizacja pracy w grupach,
• reagowanie na trudne zachowania,
• tempo prowadzenia lekcji,
• różnicowanie zadań,
• sprawdzanie, czy uczniowie rozumieją omawiane treści,
• wykorzystanie informacji zwrotnej.

Po zajęciach warto zacząć rozmowę od pytań:

• Co Twoim zdaniem zadziałało najlepiej?
• W którym momencie uczniowie byli najbardziej zaangażowani?
• Co było dla Ciebie najtrudniejsze?
• Co następnym razem chcesz zrobić podobnie?
• Co chciałbyś zmienić?

Dopiero później mentor powinien przedstawić swoje obserwacje. Informacja zwrotna powinna odnosić się do konkretnych sytuacji, a nie do ogólnych ocen.

Zamiast mówić: „Musisz lepiej zarządzać klasą”, lepiej powiedzieć:

„Podczas pracy w grupach część uczniów nie wiedziała, od czego zacząć. Pomocne może być zapisanie kolejnych etapów zadania na tablicy i przydzielenie ról w każdej grupie”.

Pierwsza ocena pracy i rola mentora

W przypadku nauczycieli, którzy rozpoczęli przygotowanie do zawodu od 1 września 2025 roku, pierwsza ocena pracy jest dokonywana po upływie co najmniej 8 miesięcy przygotowania, ale nie później niż w jedenastym miesiącu.

Jeżeli nauczyciel w czasie pierwszych 8 miesięcy zmienił miejsce zatrudnienia, ocenę przeprowadza się po co najmniej 3 miesiącach pracy w nowej szkole, nie wcześniej jednak niż po upływie 8 miesięcy przygotowania i nie później niż w dwunastym miesiącu.

Przed tą oceną nauczyciel przeprowadza zajęcia w wymiarze co najmniej jednej godziny w obecności:

• dyrektora szkoły,
• mentora,
• osoby wskazanej przez dyrektora, na przykład doradcy metodycznego, nauczyciela konsultanta, przedstawiciela nadzoru pedagogicznego albo nauczyciela dyplomowanego prowadzącego ten sam rodzaj zajęć.

Po zajęciach obecne osoby omawiają je z nauczycielem. Nie chodzi jedynie o wydanie werdyktu. Rozmowa powinna pomóc wskazać mocne strony, widoczne postępy i obszary wymagające dalszego rozwoju.

Opinia mentora o pracy nauczyciela

Podczas dokonywania oceny pracy nauczyciela odbywającego przygotowanie do zawodu dyrektor ma obowiązek zasięgnąć opinii mentora.

Mentor przedstawia pisemną opinię w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o dokonywanej ocenie pracy. Jeżeli nie przedstawi opinii w terminie, nie wstrzymuje to procedury oceny.

Opinia mentora nie jest oceną pracy. Ocenę ustala dyrektor szkoły. Mentor przekazuje natomiast swoje spostrzeżenia wynikające z bieżącej współpracy i obserwacji.

Dobra opinia powinna zawierać:

• okres i zakres współpracy,
• informacje o obserwowanych zajęciach,
• opis sposobu planowania i prowadzenia pracy,
• mocne strony nauczyciela,
• zauważone postępy,
• sposób wykorzystywania informacji zwrotnej,
• podejście do uczniów i współpracy z innymi,
• obszary wymagające dalszego doskonalenia,
• konkretne przykłady potwierdzające przedstawione wnioski.

Nie należy opierać opinii na ogólnikach w rodzaju: „Nauczyciel jest zaangażowany i sumiennie wykonuje obowiązki”. Lepiej wskazać, w czym to zaangażowanie było widoczne.

Przykład:

„Nauczyciel regularnie analizował przebieg swoich zajęć i wykorzystywał otrzymaną informację zwrotną. Po omówieniu trudności związanych z pracą w grupach wprowadził podział zadań i czytelną instrukcję etapów pracy, co zwiększyło samodzielność uczniów”.

Mentor w komisji w ostatnim roku przygotowania

W ostatnim roku przygotowania do zawodu nauczyciel, który uzyskał co najmniej dobrą ocenę pracy, prowadzi zajęcia w wymiarze jednej godziny przed komisją powołaną przez dyrektora.

Dla nauczycieli odbywających przygotowanie na zasadach obowiązujących od 1 września 2025 roku mentor wchodzi w skład tej komisji. Jest to istotna zmiana, ponieważ w komisji znajduje się osoba, która zna nauczyciela, obserwowała jego rozwój i towarzyszyła mu w codziennej pracy.

Po omówieniu zajęć i rozmowie z nauczycielem komisja wydaje pisemną opinię, która może być pozytywna albo negatywna.

Nie należy mylić dwóch różnych dokumentów:

• pisemnej opinii mentora przedstawianej dyrektorowi podczas oceny pracy,
• opinii komisji o zajęciach przeprowadzonych w ostatnim roku przygotowania do zawodu.

Są to odrębne dokumenty, przygotowywane w innych momentach i służące innym celom.

Praktyczny harmonogram pracy mentora

Wrzesień

• spotkanie organizacyjne,
• rozpoznanie potrzeb nauczyciela,
• ustalenie zasad kontaktu,
• przygotowanie prostego planu współpracy,
• zaplanowanie pierwszych obserwacji,
• zapoznanie z najważniejszą dokumentacją szkoły.

Październik–grudzień

• regularne wzajemne obserwacje,
• omawianie planowania lekcji,
• wsparcie w pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach,
• analiza trudnych sytuacji wychowawczych,
• pomoc w organizowaniu współpracy z rodzicami.

Styczeń–marzec

• podsumowanie pierwszego okresu współpracy,
• aktualizacja celów,
• rozwijanie wybranych umiejętności metodycznych,
• przygotowanie do zajęć obserwowanych przed oceną pracy, jeżeli wynika to z harmonogramu nauczyciela.

Kwiecień–maj

• dalsze obserwacje i omawianie zajęć,
• analiza postępów,
• zebranie konkretnych przykładów potrzebnych do przygotowania opinii,
• ustalenie obszarów dalszego doskonalenia.

Czerwiec

• podsumowanie roku,
• sprawdzenie, czy zrealizowano wymagany wymiar obserwacji,
• zapisanie krótkich wniosków,
• przygotowanie kierunków pracy na kolejny rok.

Czy mentor musi prowadzić dodatkową dokumentację?

Przepisy nie wprowadzają obowiązku tworzenia rozbudowanej teczki mentora. Warto jednak prowadzić prosty rejestr współpracy, szczególnie ze względu na wymagany wymiar obserwacji i późniejszą opinię o pracy nauczyciela.

Wystarczająca karta może zawierać:

• datę spotkania lub obserwacji,
• rodzaj działania,
• krótko zapisany temat,
• najważniejszy wniosek,
• ustalenie do dalszej pracy.

Nie należy zapisywać zbędnych danych uczniów ani tworzyć opisów, które nie są potrzebne do pracy mentora. Dokumentacja ma pomagać uporządkować współpracę, a nie zamieniać ją w kolejną procedurę.

Dodatek funkcyjny dla mentora

Nauczycielowi, któremu powierzono funkcję mentora, przysługuje dodatek funkcyjny. Jego wysokość zależy od regulaminu wynagradzania obowiązującego u danego organu prowadzącego. Samorządy mogą określać wysokość dodatku kwotowo albo procentowo.

Powierzenie funkcji mentora powinno więc zostać odpowiednio udokumentowane, a nauczyciel powinien otrzymać informację o wysokości przysługującego dodatku.

Najczęstsze błędy w organizowaniu mentoringu

W praktyce warto unikać kilku sytuacji:

• przydzielenia mentora wyłącznie formalnie, bez czasu na rzeczywistą współpracę,
• odkładania obserwacji na koniec roku,
• traktowania każdej obserwacji jak kontroli,
• tworzenia nadmiernej liczby dokumentów,
• przygotowywania opinii na podstawie ogólnego wrażenia,
• wyręczania nauczyciela w jego obowiązkach,
• stosowania nowych przepisów bez sprawdzenia daty rozpoczęcia przygotowania do zawodu,
• łączenia dwóch wymaganych rodzajów obserwacji w jeden wspólny limit,
• mylenia opinii mentora z oceną pracy wystawianą przez dyrektora,
• mylenia opinii mentora z opinią komisji o przeprowadzonych zajęciach.

Mentoring, który ma sens

Największą wartością mentoringu nie jest poprawnie wypełniona karta ani liczba odbytych spotkań. Jest nią możliwość spokojnego omówienia rzeczywistych problemów pojawiających się w klasie.

Nauczyciel początkujący potrzebuje osoby, która pokaże mu nie tylko, jak wypełnić dokumentację, ale również jak reagować, gdy uczeń odmawia pracy, rodzic zgłasza trudną sytuację, zaplanowane zadanie nie działa, a klasa potrzebuje zupełnie innego rozwiązania niż to zapisane w scenariuszu.

Dobry mentor nie daje odpowiedzi na każde pytanie. Pomaga nauczycielowi nauczyć się samodzielnie szukać rozwiązań, analizować własną pracę i korzystać z informacji zwrotnej. Dzięki temu mentoring nie kończy się wraz z przygotowaniem do zawodu. Pozostawia nauczyciela z umiejętnościami, które będą potrzebne przez kolejne lata pracy.

Od wielu lat zajmujemy się awansem zawodowym nauczycieli i wykorzystujemy praktyczne doświadczenie w przygotowywaniu materiałów dla mentorów, nauczycieli początkujących i dyrektorów.

W naszym opracowaniu znajdują się między innymi:

• plan współpracy mentora z nauczycielem,
• harmonogram działań,
• karta monitorowania współpracy,
• arkusze obserwacji zajęć,
• przykładowa informacja zwrotna,
• wzór opinii mentora o pracy nauczyciela,
• dokumenty w wersji do edycji,
• praktyczne wyjaśnienia dotyczące nowych i przejściowych zasad awansu.

SPRAWDŹ MATERIAŁY DLA MENTORA

Podstawa prawna:

• ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, w szczególności art. 6a, art. 9ca i art. 9fa,
• ustawa z 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2025 r. poz. 1160.

POBIERZ TUTAJ

POBIERZ TUTAJ

Praktyczne narzędzia dla mentora

• arkusz obserwacji lekcji,
• karta informacji zwrotnej,
• wspólny folder materiałów,
• dziennik refleksji nauczyciela,
• plan rozwoju kompetencji.

Najczęstsze błędy mentorów

• zbyt duża kontrola zamiast wsparcia,
• brak systematyczności,
• skupienie tylko na dokumentach,
• brak informacji zwrotnej,
• „robienie za nauczyciela”.

Aby ułatwić planowanie pracy mentora i realizację zadań, przygotowałyśmy checklistę.

CHECKLISTA MENTORA 

1. Ustalenie zasad i planu współpracy z nauczycielem
2. Regularnie spotkania i monitorowanie postępów w realizacji zadań i wymagań
3. Obserwacja zajęć i udzielanie konstruktywnej informacji zwrotnej
4. Prowadzenie zajęć w obecności nauczyciela początkującego
5. Pomoc w dokumentacji i pracy z uczniami
6. Motywowanie do rozwoju i doskonalenia zawodowego
7. Przygotowanie rzetelnej opinii o pracy nauczyciela
8. Udział w komisji podczas lekcji pokazowej

PRZYKŁADOWE PYTANIA I PROBLEMY NA EGZAMIN TUTAJ

Pytania na rozmowę kwalifikacyjną  na stopień nauczyciela współorganizującego na stopień nauczyciela dyplomowanego TUTAJ

Polecamy nasze szkolenie plus kompleksowe materiały dotyczące oceny funkcjonalnej i opinii o funkcjonowaniu ucznia

KUPISZ TUTAJ

Przygotowałyśmy szkolenie i materiały dotyczące oceny funkcjonalnej i opinii o funkcjonowaniu ucznia

Polecamy szkolenie dla Rady Pedagogicznej z OF 

i tworzenia opinii o funkcjonowaniu ucznia

Szczegóły TUTAJ

TECZKA PEDAGOGA SZKOLNEGO TUTAJ

UCZEŃ SŁABOSŁYSZĄCY TUTAJ

DZIECKO W PRZEDSZKOLU ZE SPE TUTAJ

  KUPISZ TUTAJ

Aby wesprzeć pracę nauczyciela współorganizującego przygotowałyśmy szkolenie i opracowałyśmy Teczkę oraz  szereg materiałów i pomocnych dokumentów do edycji. Wszystkie znajdziesz na naszej platformie szkoleniowej TUTAJ

SZKOLENIA I MATERIAŁY AWANS ZAWODOWY TUTAJ

PLANY I PROGRAMY PRACY NA NOWY ROK TUTAJ

NOWOŚCI SZKOLENIA Z MATERIAŁAMI- TECZKI 

SZKOLENIA Z MATERIAŁAMI-NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ INTELEKTUALNA 

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE KLASY 1-4

KARTY PRACY ZAJĘCIA REWALIDACYJNE 

NOWOŚCI SZKOLENIA Z TECZKAMI