ZADANIA NAUCZYCIELI- BIBLIOTEKARZY SZKOLNYCH

Biblioteka szkolna nie jest wyłącznie miejscem wypożyczania książek i przechowywania podręczników. Powinna być przestrzenią nauki, rozwijania zainteresowań, spokojnej pracy, spotkań oraz zdobywania umiejętności potrzebnych do świadomego korzystania z informacji. Ogromną rolę w jej tworzeniu odgrywa nauczyciel bibliotekarz.

Jego praca łączy zadania pedagogiczne, wychowawcze, opiekuńcze i organizacyjne. Bibliotekarz wspiera uczniów, współpracuje z nauczycielami i rodzicami, promuje czytelnictwo, prowadzi dokumentację oraz odpowiada za właściwe gromadzenie, opracowanie i zabezpieczenie zbiorów.

Zadania bibliotekarza a przepisy prawa

Zakres zadań nauczyciela bibliotekarza powinien być określony w statucie szkoły. Wynika to z art. 98 ustawy Prawo oświatowe. Z kolei art. 104 wskazuje najważniejsze obszary działalności biblioteki szkolnej, takie jak gromadzenie i udostępnianie materiałów, przygotowanie uczniów do korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych, rozwijanie zainteresowań i nawyków czytelniczych, prowadzenie działań rozwijających wrażliwość kulturową i społeczną oraz inwentaryzacja księgozbioru. Ustawa Prawo oświatowe

Szczegółowe obowiązki bibliotekarza powinny wynikać również z:

statutu szkoły,
regulaminu biblioteki,
przydziału obowiązków,
planu pracy szkoły,
planu pracy biblioteki,
bieżących potrzeb uczniów i nauczycieli.

Nie oznacza to, że każda czynność musi zostać drobiazgowo zapisana w statucie. Dokument ten powinien wyznaczać główne kierunki pracy, natomiast szczegółowe działania można opisać w planie pracy biblioteki i zakresie obowiązków nauczyciela.

1. Udostępnianie zbiorów i pomoc w wyborze materiałów

Jednym z podstawowych zadań bibliotekarza jest udostępnianie książek, czasopism, podręczników, materiałów edukacyjnych oraz innych zasobów znajdujących się w bibliotece.

Nie chodzi jednak tylko o techniczne wypożyczenie książki. Nauczyciel bibliotekarz powinien pomagać uczniowi w znalezieniu materiału dopasowanego do jego wieku, możliwości, zainteresowań i aktualnych potrzeb.

W praktyce może:

proponować książki o różnym poziomie trudności,
przygotowywać zestawy lektur związanych z omawianym tematem,
polecać książki uczniom, którzy nie mają jeszcze sprecyzowanych zainteresowań,
tworzyć półki tematyczne, np. „Książki o emocjach”, „Poznaję świat”, „Poradzę sobie”, „Czytam samodzielnie”,
udostępniać audiobooki, e-booki i materiały w formie cyfrowej,
przygotowywać łatwiejsze teksty lub książki z większą czcionką dla uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami.

Warto pamiętać, że uczniowie nie muszą czytać tych samych książek ani korzystać z biblioteki w identyczny sposób. Dobrze zorganizowana biblioteka daje możliwość wyboru i pozwala każdemu uczniowi znaleźć coś dla siebie.

2. Rozwijanie czytelnictwa

Promowanie czytelnictwa nie powinno ograniczać się do organizowania konkursu raz w roku. Najlepsze efekty przynoszą krótkie, regularne działania, które są obecne w codziennym życiu szkoły.

Bibliotekarz może organizować:

głośne czytanie,
kluby czytelnicze,
spotkania z autorami,
konkursy i wyzwania czytelnicze,
akcje wymiany książek,
kiermasze,
wystawy tematyczne,
głosowanie na najciekawszą książkę,
prezentacje nowości,
„książkę tygodnia”,
przerwy z książką,
szkolne podcasty lub nagrania z rekomendacjami uczniów.

Warto angażować samych uczniów. Mogą przygotowywać recenzje, zakładki, plakaty, krótkie filmy, wystawy, nagrania lub polecenia dla rówieśników. Dzięki temu nie są jedynie odbiorcami działań, ale stają się współtwórcami biblioteki.

3. Edukacja informacyjna i medialna

Współczesny bibliotekarz pomaga uczniom nie tylko znaleźć informację, lecz także ją ocenić. To szczególnie ważne w czasie łatwego dostępu do treści internetowych i narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję.

Podczas zajęć bibliotecznych, projektów lub indywidualnej pracy z uczniem można ćwiczyć:

wyszukiwanie informacji w różnych źródłach,
odróżnianie faktów od opinii,
ocenę wiarygodności strony internetowej,
sprawdzanie autora i daty publikacji,
porównywanie informacji pochodzących z kilku źródeł,
rozpoznawanie manipulacji i fałszywych wiadomości,
tworzenie bibliografii,
poszanowanie praw autorskich,
bezpieczne i odpowiedzialne korzystanie z narzędzi cyfrowych.

Dobrym rozwiązaniem jest współpraca z nauczycielami przedmiotów. Bibliotekarz może pomóc uczniom przygotowującym prezentację, projekt, referat lub doświadczenie edukacyjne. Może również opracować prostą checklistę wiarygodnego źródła albo instrukcję poprawnego opisywania wykorzystanych materiałów.

4. Wspieranie uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami

Biblioteka może być jednym z najbardziej dostępnych i przyjaznych miejsc w szkole. Dla części uczniów będzie przestrzenią rozwijania zainteresowań, a dla innych miejscem wyciszenia, odpoczynku albo bezpiecznego kontaktu z dorosłym.

Bibliotekarz może wspierać uczniów poprzez:

dobór książek uwzględniających ich możliwości czytelnicze,
udostępnianie audiobooków i publikacji z dużą czcionką,
przygotowanie spokojnego miejsca do czytania i pracy,
jasne oznaczenie działów i regałów,
stosowanie prostych instrukcji korzystania z biblioteki,
umożliwienie uczniowi stopniowego oswajania się z przestrzenią,
wspieranie zainteresowań, które mogą stać się podstawą budowania relacji,
organizowanie zajęć w małych grupach,
współpracę z pedagogiem specjalnym, psychologiem, pedagogiem i wychowawcą.

Uczeń, który ma trudność z czytaniem, nie powinien być wykluczony z działań bibliotecznych. Może słuchać książki, oglądać publikację obrazkową, przygotować ilustrację, nagrać wypowiedź albo wspólnie z innymi tworzyć opowieść.

5. Współpraca z nauczycielami, rodzicami i instytucjami

Biblioteka nie powinna funkcjonować w oderwaniu od pozostałych działań szkoły. Nauczyciel bibliotekarz może być ważnym partnerem w realizacji projektów, uroczystości, tygodni tematycznych i działań wychowawczo-profilaktycznych.

Współpraca z nauczycielami może obejmować:

przygotowywanie materiałów do lekcji,
tworzenie zestawień tematycznych,
pomoc w realizacji projektów,
organizowanie wystaw i konkursów,
prowadzenie zajęć bibliotecznych,
wspieranie edukacji medialnej,
informowanie o nowościach i dostępnych zasobach,
analizowanie zainteresowań czytelniczych uczniów.

Rodzicom można polecać wartościowe książki dotyczące emocji, relacji, bezpieczeństwa, dojrzewania, neuroróżnorodności czy trudności szkolnych. Bibliotekarz może także włączyć rodziców do akcji głośnego czytania, kiermaszu, wymiany książek lub zbiórki publikacji.

Warto rozwijać współpracę z biblioteką publiczną, pedagogiczną, domem kultury, muzeum, lokalnymi twórcami i organizacjami społecznymi. Dzięki temu oferta biblioteki szkolnej staje się bogatsza bez konieczności samodzielnego organizowania wszystkich działań.

6. Organizacja i ochrona księgozbioru

Duża część pracy bibliotekarza pozostaje dla uczniów i nauczycieli niewidoczna. Obejmuje ona gromadzenie, opracowywanie, katalogowanie, zabezpieczanie oraz selekcjonowanie zbiorów.

Do zadań organizacyjno-technicznych należy między innymi:

przyjmowanie nowych książek i materiałów,
prowadzenie ewidencji zbiorów,
opracowanie formalne i rzeczowe publikacji,
katalogowanie,
oznaczanie książek,
dbanie o właściwe ustawienie zbiorów,
kontrolowanie terminów zwrotu,
zabezpieczanie zniszczonych egzemplarzy,
wycofywanie materiałów nieaktualnych lub zniszczonych,
przygotowywanie księgozbioru do skontrum,
organizowanie obiegu podręczników.

Selekcja zbiorów nie oznacza pozbywania się książek według uznania. Powinna odbywać się zgodnie z obowiązującymi zasadami, zostać udokumentowana i uwzględniać stan techniczny, aktualność oraz przydatność poszczególnych publikacji.

7. Prowadzenie dokumentacji

Dokumentacja powinna pomagać w organizacji pracy, a nie być tworzona wyłącznie „do kontroli”. Jej zakres należy dostosować do rozwiązań przyjętych w szkole.

Bibliotekarz najczęściej prowadzi:

plan pracy biblioteki,
dziennik pracy,
ewidencję zbiorów,
rejestry wypożyczeń,
dokumentację przyjęcia i wycofania materiałów,
dokumentację podręczników,
protokoły i dokumentację skontrum,
statystyki czytelnictwa,
sprawozdania z pracy,
dokumentację konkursów, projektów i innych działań.

W sprawozdaniu warto pokazywać nie tylko liczbę wypożyczonych książek. Znacznie więcej o pracy biblioteki mówią informacje dotyczące przeprowadzonych zajęć, współpracy z nauczycielami, potrzeb uczniów, działań rozwijających zainteresowania oraz wniosków do dalszej pracy.

8. Tworzenie przyjaznej przestrzeni

Biblioteka szkolna powinna być dostępna, uporządkowana i czytelna dla ucznia. Nie zawsze wymaga to kosztownego remontu. Często wystarczą niewielkie zmiany:

wyraźne oznaczenie działów,
kącik nowości,
miejsce do samodzielnej pracy,
spokojny kącik czytelniczy,
półka książek polecanych przez uczniów,
instrukcja korzystania z biblioteki,
plan wydarzeń,
skrzynka propozycji zakupu książek,
ekspozycja prac uczniowskich.

Uczeń powinien wiedzieć, kiedy biblioteka jest otwarta, na jakich zasadach może z niej korzystać, gdzie znajduje się potrzebny materiał oraz do kogo zwrócić się po pomoc.

Jak zaplanować pracę biblioteki w ciągu roku?

Dobry plan pracy nie powinien być listą przypadkowych konkursów. Warto uwzględnić w nim kilka stałych obszarów:

Udostępnianie i opracowywanie zbiorów.
Promowanie czytelnictwa.
Edukację informacyjną i medialną.
Wspieranie uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami.
Współpracę z nauczycielami i rodzicami.
Projekty, wydarzenia i akcje szkolne.
Doskonalenie warsztatu pracy.
Dokumentację i ocenę podjętych działań.

Do każdego obszaru dobrze jest dopisać konkretne działania, terminy, osoby współpracujące oraz sposób sprawdzenia efektów. Nie zawsze będzie nim liczba uczestników. Czasem ważniejsza okaże się większa samodzielność uczniów, częstsze korzystanie z biblioteki, zainteresowanie konkretnym rodzajem literatury albo włączenie uczniów, którzy wcześniej nie uczestniczyli w podobnych działaniach.

Bibliotekarz jako nauczyciel i przewodnik po świecie informacji

Nauczyciel bibliotekarz nie tylko opiekuje się księgozbiorem. Pomaga uczniom odkrywać zainteresowania, uczy świadomego korzystania z informacji, wspiera w nauce i tworzy miejsce, w którym można czytać, pracować, odpocząć oraz poczuć się bezpiecznie.

Dobrze prowadzona biblioteka odpowiada na rzeczywiste potrzeby szkoły. Jest otwarta na różne sposoby uczenia się, współpracuje z nauczycielami i daje uczniom możliwość współdecydowania o podejmowanych działaniach. Dzięki temu staje się ważną częścią codziennego życia szkoły, a nie jedynie pomieszczeniem, do którego przychodzi się po lekturę.

ZAPRASZAMY NA SZKOLENIE ZAPISZ SIĘ TUTAJ

Polecam materiały dla nauczycieli TUTAJ

Kogo organizuje się zajęcia rewalidacyjne

SZKOLENIA DLA RAD PEDAGOGICZNYCH – AKREDYTOWANY OŚRODEK

DOSKONALENIA NAUCZYCIELI TUTAJ