OCENA ZACHOWANIA- ucznia ze SPE - NODN Zyta Czechowska

Ocena zachowania ucznia z orzeczeniem – co mówi prawo i jak oceniać sprawiedliwie?

🧡 Pamiętajmy: żadne dziecko nie chce być „niegrzeczne”, kłopotliwe czy karane.

Dzieci chcą być akceptowane, zauważone, zrozumiane.
Chcą czuć się bezpieczne i mieć relacje.

Nie każde dziecko potrafi to wszystko wyrazić właściwie.
Nie każde umie regulować emocje, prosić o pomoc, działać zgodnie z zasadami.

Ale każde dziecko – nawet to najtrudniejsze – potrzebuje dorosłego, który najpierw zapyta: „Co się stało?”, a nie: „Coś ty znowu zrobił?”

Bo za trudnym zachowaniem zawsze stoi jakaś potrzeba.
Zamiast karać – spróbujmy zrozumieć.

W pracy wychowawczej i dydaktycznej nauczyciela często pojawia się trudne pytanie: jak ocenić zachowanie ucznia, u którego występują zaburzenia rozwojowe, trudności emocjonalne lub inne dysfunkcje? Z pomocą przychodzi prawo oświatowe, które w sposób wyraźny wskazuje na konieczność indywidualizacji oceny w takich przypadkach.

Co mówi rozporządzenie?

„Przy ustalaniu oceny klasyfikacyjnej zachowania ucznia, u którego stwierdzono zaburzenia lub inne dysfunkcje rozwojowe, należy uwzględnić wpływ tych zaburzeń lub dysfunkcji na jego zachowanie, na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego lub orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania lub opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej.”

Ten zapis zobowiązuje nauczycieli do empatycznego, wnikliwego i zindywidualizowanego podejścia przy ocenianiu zachowania uczniów z diagnozami. Oznacza to, że nie każde zachowanie, które odbiega od norm klasowych, może być ocenione jednoznacznie negatywnie, jeśli wynika ono z potwierdzonych trudności rozwojowych lub zdrowotnych.

Co to oznacza w praktyce?

Niektóre zachowania uczniów, które mogą być odbierane jako przejaw braku kultury, lenistwa, nieposłuszeństwa czy braku wychowania, w rzeczywistości są symptomami zaburzeń neurorozwojowych, nadwrażliwości emocjonalnej, zaburzeń integracji sensorycznej czy deficytów uwagi.

Przykłady uczniów i sytuacji:

Uczeń w spektrum autyzmu, który często przerywa nauczycielowi, mówi bez kolejki lub nie patrzy w oczy – to nie brak szacunku, a trudność w regulacji emocji i komunikacji społecznej.
Uczeń z ADHD, który nie potrafi usiedzieć w miejscu, wychodzi z klasy lub mówi głośno – to nie prowokacja, lecz objaw nadruchliwości i impulsywności, której nie kontroluje w pełni.
Uczeń z zaburzeniami lękowymi, który nie odzywa się na lekcjach, nie uczestniczy w dyskusjach klasowych lub unika odpowiedzialności – to nie bunt, a przejaw silnego napięcia i lęku przed oceną.

Czego nie oceniamy u uczniów z orzeczeniami kiedy ustalamy ocenę zachowania?

Ocena zachowania ucznia z orzeczeniem – co mówi prawo i jak oceniać sprawiedliwie?

Impulsywnych reakcji wynikających z diagnozy, takich jak krzyk, płacz, gwałtowne ruchy, nagłe wyjścia z klasy – jeśli są objawem trudności emocjonalnych, sensorycznych czy neurorozwojowych, a nie przejawem złej woli.

Braku uczestnictwa w działaniach grupowych, gdy uczeń zmaga się z fobią społeczną, mutyzmem wybiórczym lub innymi zaburzeniami lękowymi – nie każdy wycofany uczeń jest „niewychowany”, często to efekt cierpienia, a nie niechęci.

Sposobu komunikowania się, jeśli uczeń posługuje się komunikacją alternatywną (AAC), ma afazję, trudności artykulacyjne lub opóźniony rozwój mowy – nie oceniamy tego jako „braku kultury” czy „ignorowania nauczyciela”.

Trudności w rozumieniu zasad społecznych, u uczniów z niepełnosprawnością intelektualną, którzy mogą potrzebować wielokrotnego przypominania reguł, nie rozumieją niuansów społecznych (np. żartów, ironii, zasad kolejności) i reagują nieadekwatnie do sytuacji. To nie przejaw buntu, ale ograniczeń poznawczych.

Trudności z wyrażaniem emocji i uczuć, gdy uczeń reaguje płaczem, zamknięciem się w sobie lub agresją w sytuacjach napięcia – zwłaszcza w przypadku uczniów z niedostosowaniem społecznym, dla których przemoc czy wulgaryzmy są często językiem nabytym w środowisku, nie wybranym z premedytacją.

Braku dostosowania się do zasad szkolnych, kiedy wynika to z:

deficytów funkcji wykonawczych (np. nie umie zorganizować pracy, ciągle zapomina zeszyt),
niskiego poziomu samokontroli (np. przerywa, wtrąca się, wstaje bez pytania),
braku zrozumienia konsekwencji (np. nie łączy przyczyny ze skutkiem),
lub problemów rodzinnych, które wpływają na jego funkcjonowanie w szkole.

Jak sprawiedliwie i wspierająco ocenić zachowanie?

Zapoznaj się z dokumentacją ucznia – orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub opinia poradni daje konkretne informacje, które powinny być punktem wyjścia do oceny.
Skonsultuj się ze specjalistami – pedagogiem specjalnym, psychologiem lub wychowawcą, by lepiej zrozumieć zachowanie ucznia i jego tło.
Obserwuj postęp i wysiłek, nie tylko efekt – czy uczeń stara się przestrzegać zasad? Czy widać poprawę na miarę jego możliwości?
Nie porównuj ucznia do innych – porównuj go tylko do jego wcześniejszych zachowań. Dla jednego ucznia sukcesem będzie przestrzeganie ciszy na lekcji przez 10 minut, dla innego – przeproszenie kolegi.
Zapisz w statucie szkoły, że ocena zachowania ucznia z orzeczeniem uwzględnia jego sytuację psychofizyczną – to zgodne z prawem i zabezpiecza przed niesprawiedliwą oceną.
Rozmawiaj z rodzicami – wspólne ustalenie celów wychowawczych pozwala na spójne działania i większe zrozumienie.
Poznaj przyczyny i następstwa zachowań trudnych u uczniów. Przeczytasz o nich tutaj

Dobra praktyka – ocena opisowa

W przypadku uczniów ze SPE warto stosować ocenę opisową zachowania na podstawie której wspólnie ustalimy ocenę wyrażoną za pomocą skali np.:

„Uczeń wykazuje trudności w regulacji emocji, jednak stara się przestrzegać ustalonych zasad. Współpracuje z nauczycielami i reaguje na podpowiedzi. Potrzebuje wsparcia w relacjach rówieśniczych, ale w bezpiecznym otoczeniu podejmuje próby współpracy.”

Ocena zachowania ucznia z zaburzeniami to nie miejsce na karanie, lecz na wspieranie. To przestrzeń do zauważenia postępów, docenienia wysiłku i budowania motywacji. Nie chodzi o obniżanie wymagań, lecz dostosowanie ich do realnych możliwości ucznia.

Bo sprawiedliwość w edukacji nie oznacza tego samego dla wszystkich – oznacza to, co jest potrzebne każdemu z osobna.

Zapraszamy na kolejny webinar z cyklu „Edukacja z praktyki”!

Tym razem pochylimy się nad tematem oceniania w edukacji wczesnoszkolnej – ale nie przez pryzmat tabelek i cyferek, tylko prawdziwego wsparcia, uważności i rozwoju ucznia.

Ekspertki z ogromnym doświadczeniem edukacyjnym – Jolanta Okuniewska i Marzena Kędra – pokażą Ci, że ocenianie może być mądre, empatyczne i… inspirujące.

W programie:

Jolanta Okuniewska: Ocenianie oparte na wymaganiach edukacyjnych, ale pełne empatii i konkretnego wsparcia. Jak wzmacniać uczniów? Jak konstruować kryteria? Co z oceną roczną?

Marzena Kędra: „Oceniać, czy DOCENIAĆ?!” – czyli jak nie zabić w dziecku radości z nauki. Praktyka oceniania, która naprawdę działa.

Czy zdarza Ci się myśleć:

– „A jaka będzie ocena?” – słyszysz zbyt często?

– Cyferki nie oddają wysiłku ani postępów dziecka?

– Chciał(a)byś zamiast ocen… rozmawiać, wspierać i rozwijać?

To spotkanie jest dla Ciebie, jeśli szukasz:

praktyki oceniania bez cyferek – ale z głową i sercem

konkretnych narzędzi do diagnozy i obserwacji

trafnych i wspierających ocen opisowych

sposobów na uruchomienie motywacji wewnętrznej

przepisów prawa w wersji „dla nauczyciela, nie urzędnika”

Dla kogo?

– Dla nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej z odwagą myślenia inaczej

– Dla dyrektorów, którzy chcą nowoczesnej i wspierającej szkoły

Zapisz się już dziś i odkryj ocenianie, które wspiera, a nie ocenia.

Link do zapisów: https://forms.gle/VeWW8HCvj4G52g7h6

Kiedy? 28.05.2025 r.

Czas: 18.00-20.15

Cena: 69 zł

Bo dzieci zasługują na więcej niż czerwony długopis.

A Ty zasługujesz na narzędzia, które naprawdę działają.

ocenianie w edukacji wczesnoszkolnej nodn zyta czechowska x

nasze materiały.

DOSTĘPNE TUTAJ

DOSTĘPNE TUTAJ

DOSTĘPNE TUTAJ

Szczególnie polecamy przykładowe pytania i przykłady problemów do rozwiązania w oparciu o przepisy prawa.

Jeśli chcesz poznać podstawie aplikacje z wykorzystaniem AI, skorzystaj z naszego szkolenia oraz materiałów. KUPISZ JE TUTAJ

PRZYKŁADOWE PYTANIA I PROBLEMY NA EGZAMIN TUTAJ

Pytania na rozmowę kwalifikacyjną na stopień nauczyciela współorganizującego na stopień nauczyciela dyplomowanego TUTAJ

Polecamy naszą nowość

KOMPLEKSOWA POMOC W PRACY Z UCZNIEM Z UMIARKOWANĄ I ZNACZNĄ NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ

Ale to nie wszystko, mamy dla Was coś specjalnego!!! Fachowo przygotowane materiały i dokumentację dla każdego nauczyciela na ścieżce rozwoju zawodowego.