Ocena funkcjonowania w szkołach i przedszkolach – czym jest i dlaczego ma znaczenie

Czym jest ocena funkcjonalna?

Od 1 września 2026 r. zmienia się sposób przygotowywania informacji potrzebnych do wydania orzeczenia lub opinii przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Ważniejszy staje się opis tego, jak uczeń rzeczywiście funkcjonuje w szkole, czego potrzebuje i jakie wsparcie przynosi efekty.

Całą procedurę można przedstawić w czterech krokach.

1. Rodzice lub pełnoletni uczeń składają wniosek

Procedurę rozpoczyna złożenie do poradni wniosku o wydanie orzeczenia lub opinii. W przypadku niepełnoletniego ucznia wniosek składają rodzice, a uczeń pełnoletni robi to samodzielnie.

Do wniosku dołącza się dokumenty uzasadniające potrzebę wydania orzeczenia lub opinii, na przykład wyniki wcześniejszych badań, dokumentację medyczną, poprzednie orzeczenia i opinie oraz inne istotne informacje.

Nie jest to wniosek „o badanie”, lecz wniosek o wydanie konkretnego orzeczenia lub opinii.

2. Szkoła ocenia funkcjonowanie ucznia

Po otrzymaniu wniosku przewodniczący zespołu orzekającego zwraca się do dyrektora szkoły o przekazanie opinii o funkcjonowaniu ucznia. O jej przygotowanie mogą również wystąpić rodzice lub pełnoletni uczeń.

Nauczyciele i specjaliści zbierają informacje na podstawie obserwacji oraz działań diagnostycznych prowadzonych w szkole. Ważne jest to, jak uczeń funkcjonuje podczas lekcji, przerw, pracy w grupie, wykonywania zadań i kontaktów z innymi osobami.

Nie należy ograniczać się do opisania trudności. Trzeba również wskazać mocne strony, uzdolnienia, samodzielność ucznia oraz sytuacje, w których radzi sobie najlepiej.

3. Szkoła przygotowuje opinię o funkcjonowaniu ucznia

Szkoła ma 10 dni na przygotowanie opinii, licząc od dnia otrzymania prośby. Kopię dokumentu otrzymują rodzice lub pełnoletni uczeń.

W opinii należy opisać:

trudności, mocne strony i uzdolnienia ucznia;
funkcjonowanie w obszarach aktywności i uczestniczenia zgodnych z ICF;
podjęte działania i udzielone formy pomocy;
okres udzielania wsparcia;
efekty zastosowanych działań;
konkretne wnioski do dalszej pracy.

Opis funkcjonowania ucznia obejmuje między innymi uczenie się, wykonywanie obowiązków, komunikowanie się, samodzielność, poruszanie się, relacje z innymi osobami oraz uczestniczenie w życiu szkoły.

Jeżeli uczeń jest objęty kształceniem specjalnym, w opinii uwzględnia się aktualną wielospecjalistyczną ocenę poziomu jego funkcjonowania.

Dobra opinia nie powinna zawierać wyłącznie ogólnych zdań, takich jak „uczeń wymaga wsparcia” albo „ma trudności w nauce”. Trzeba wskazać, w jakich sytuacjach pojawiają się problemy, co pomaga uczniowi i jakie działania dotychczas się sprawdziły.

4. Poradnia przeprowadza ocenę funkcjonowania

Przed wydaniem orzeczenia lub opinii zespół orzekający działający w poradni przeprowadza ocenę funkcjonowania ucznia.

Bierze pod uwagę informacje:

od rodziców;
od ucznia, w sposób dostosowany do jego wieku i możliwości;
od nauczycieli i specjalistów;
zawarte w opinii przygotowanej przez szkołę;
wynikające z dokumentacji i przeprowadzonych badań;
pochodzące z obserwacji ucznia w środowisku szkolnym, jeżeli taka obserwacja jest potrzebna.

Poradnia analizuje aktywność i uczestniczenie ucznia, jego trudności i zasoby, bariery i ułatwienia występujące w środowisku oraz efekty dotychczasowego wsparcia. Uwzględnia również funkcje poznawcze, komunikacyjne, ruchowe, emocjonalne i społeczne.

Dopiero na podstawie dokumentacji, opinii szkoły oraz przeprowadzonej oceny funkcjonowania zespół rozstrzyga, czy uczeń potrzebuje odpowiedniego orzeczenia lub opinii.

Co jest najważniejsze w praktyce?

Zadaniem szkoły nie jest stawianie diagnozy medycznej. Nauczyciele i specjaliści mają rzetelnie opisać codzienne funkcjonowanie ucznia.

W opinii warto odpowiadać na konkretne pytania:

Co uczeń potrafi zrobić samodzielnie?
W jakich sytuacjach potrzebuje pomocy?
Co utrudnia mu naukę i uczestniczenie w życiu szkoły?
Jakie dostosowania i działania zostały zastosowane?
Co przyniosło poprawę, a co się nie sprawdziło?
Jakiego wsparcia uczeń nadal potrzebuje?

Taki opis daje poradni pełniejszy obraz sytuacji niż sama nazwa rozpoznania. Pozwala również zaplanować pomoc odpowiadającą rzeczywistym potrzebom ucznia.

Jakie mają być efekty oceny funkcjonalnej?

Prawidłowo przeprowadzona diagnoza powinna:

dostarczyć konkretnych wskazówek do pracy z uczniem,
umożliwić dobór adekwatnych metod i form nauczania,
poprawić efektywność działań terapeutycznych i rewalidacyjnych,
wspierać spójność oddziaływań nauczycieli, specjalistów i rodziców,
ułatwić monitorowanie postępów dziecka w czasie.

Na podstawie jakiego narzędzia będzie wykonywana?

Ocena funkcjonalna w polskich szkołach i przedszkolach może być prowadzone na podstaeie własnych narzędzi zgodnych z obszarami ICF lub prowadzona według ujednoliconego narzędzia przygotowanego na zlecenie Ministerstwa Edukacji.
Narzędzie to ma formę kwestionariusza z opisanymi obszarami funkcjonowania dziecka oraz skalami, które pozwalają określić poziom jego umiejętności i potrzeb. Dzięki temu wszyscy nauczyciele i specjaliści będą posługiwać się tym samym językiem opisu funkcjonowania ucznia.

Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej (KSzOF) jest głównym narzędziem
wykorzystywanym w procesie oceny. Występuje w czterech wersjach, dostosowanych do
różnych etapów edukacyjnych:

KSzOF-I-III- Dla klas I-III szkoły
podstawowej, zawiera 52
twierdzenia.

KSzOF-IV-VI
Dla klas IV-VI szkoły
podstawowej, zawiera 52
twierdzenia.

KSzOF-VII-VIII
Dla klas VII-VIII szkoły
podstawowej, zawiera 50
50 twierdzeń.

KSzOF-SPP
Dla szkół
ponadpodstawowych,
zawiera 54 twierdzenia.

Ocena funkcjonalna nie jest dodatkową „papierologią”, ale narzędziem, które realnie ułatwia pracę i pozwala skuteczniej wspierać dzieci. Im rzetelniej zostanie wykonana, tym większa szansa, że dziecko otrzyma dokładnie taką pomoc, jakiej potrzebuje – w odpowiednim czasie i w najlepszej dla niego formie.

Przykładowy arkusz oceny funkcjonalnej

żródło:

Ocena funkcjonalna w szkole dla każdego – założenia, pomiar, zastosowanie
Zenon Gajdzica, Edyta Widawska, Stanisława Byra,
Ewa Domagała-Zyśk, Beata Jachimczak,
Radosław Piotrowicz, Elżbieta Neroj

Dostępny materiał TUTAJ