Materiały: Tydzień o przeciwdziałaniu przemocy rówieśniczej – dlaczego to tak istotny temat?

Ministerstwo Edukacji Narodowej wraz z Instytutem Badań Edukacyjnych, Ośrodkiem Rozwoju Edukacji, NASK oraz organizacjami pozarządowymi ogłosiło Tydzień o przeciwdziałaniu przemocy rówieśniczej (29 września – 3 października). Przygotowano pakiet materiałów edukacyjnych – scenariusze zajęć, pomoce dydaktyczne i propozycje działań profilaktycznych.

To bardzo ważna inicjatywa – ale nie wystarczy, by ograniczać się do jednego tygodnia w roku. Przemocy rówieśniczej trzeba przeciwdziałać nieustannie, w naturalny sposób, we wszystkich środowiskach – w szkole, w domu, w internecie, na podwórku – poprzez codzienne działania, rozmowy, kształtowanie postaw. Poniżej – dlaczego to kluczowe, skąd się bierze przemoc rówieśnicza, jak reagować i jak uczyć dzieci/młodzież, by przemocy było jak najmniej.

Co to jest przemoc rówieśnicza – formy

Przemoc rówieśnicza może przybierać bardzo różne postaci. Nie zawsze widać ją od razu. Oto główne typy:

Przemoc fizyczna – popychanie, bicie, kopanie, niszczenie własności, zabieranie rzeczy.
Przemoc psychiczna / emocjonalna – wyśmiewanie, obrażanie, upokarzanie, zastraszanie, groźby.
Wykluczanie i odrzucenie – ignorowanie, izolowanie społecznie, pomijanie, mówienie, że „nie pasujesz”, że „nie możesz być częścią grupy”.
Cyberprzemoc – obraźliwe komentarze, hejty, rozpowszechnianie nagrań lub zdjęć bez zgody, szantaż, nękanie przez komunikatory czy media społecznościowe.
Szantaż i presja społeczna – zmuszanie do czegoś pod groźbą, wymuszanie zachowań, robienie czegoś, co jest sprzeczne z wolą lub komfortem młodszych/rówieśników.
Przemoc werbalna – przekleństwa, obraźliwe przezwiska, plotki, pomawianie, oczernianie.

Skąd bierze się przemoc rówieśnicza – przyczyny

Przemoc nie pojawia się znikąd. Oto główne źródła i czynniki:

Środowisko rodzinne
- Brak stabilności emocjonalnej, konflikty w domu, przemoc domowa.
- Niskie poczucie własnej wartości u dziecka, brak wsparcia ze strony rodziców.
- Wychowanie przez karę lub przez strach.
Normy społeczne i kultura grupy
- Jeśli w grupach rówieśniczych akceptuje się agresję, żarty kosztem innych, wykluczanie – dzieci uczą się, że to jest „normalne”.
- Wzory medialne, internet – filmy, memy, influencerzy, którzy mogą pokazywać agresję lub wyśmiewanie jako zabawę.
Brak umiejętności społecznych
- Dzieci nie wiedzą, jak rozwiązywać konflikty inaczej niż przez agresję.
- Niedostateczne umiejętności empatii, rozpoznawania uczuć u siebie i u innych.
- Problemy z komunikacją – mówieniem, słuchaniem, wyrażaniem potrzeb w sposób konstruktywny.
Stres, frustracja, presja
- Wyniki szkolne, oczekiwania dorosłych, presja społeczna.
- Problemy z akceptacją – dziecko może reagować agresją, gdy sam czuje się odrzucone lub niepewne.
Brak reakcji dorosłych / mikroagresje tolerowane
- Gdy nauczyciele, rodzice, wychowawcy nie reagują, bądź reagują słabo – przemoc się utrwala.
- Dzieci uczą się przez obserwację – jeśli widzą, że ktoś inny może być agresywny bez konsekwencji, to może myśleć, że to jest w porządku.

Dlaczego profilaktyka i działanie codziennie, a nie tylko w ramach akcji tygodniowych

Zapobieganie eskalacji – szybkie reagowanie na drobne aktywiście (wyśmiewanie, pomijanie) może zapobiec przekształceniu się przemocy w coś poważniejszego.
Zmienianie kultury i norm – systematyczność w promowaniu szacunku, życzliwości i empatii buduje trwałe nawyki, postawy społeczne.
Środowisko uczenia się – szkoła i dom stają się miejscem bezpiecznym wtedy, gdy jest klarowne, że każda przemoc – nawet wydawałoby się drobna – nie jest dozwolona.
Wsparcie dla ofiar – codzienne sygnały, że można mówić, że pomoc jest dostępna, że nie trzeba się wstydzić – to zmniejsza strach i izolację.
Rozwój kompetencji emocjonalnych – dzieci i młodzież rozwijają umiejętność radzenia sobie z emocjami, stresem, konfliktem – to przydaje się całe życie.

Jak reagować – role dorosłych i kolegów

Dorośli (rodzice, nauczyciele, wychowawcy)

Słuchać i wierzyć – jeśli dziecko zgłasza przemoc, nie ignorować, nie minimalizować („to tylko żarty”, „przesadzacie”).
Wyznaczać granice i konsekwencje – jasno mówić, co jest akceptowalne, co nie, jakie są skutki, jeśli ktoś przekracza granice.
Modelować zachowania – pokazywać własnym przykładem szacunek, empatię, rozwiązywanie konfliktów w spokojny sposób.
Tworzyć procedury wsparcia – np. ścieżki pomocy w szkole, mediacje, wsparcie psychologiczne.
Współpracować – szkoła, dom, instytucje lokalne. Wymieniać się obserwacjami, problemami, szukać razem rozwiązań.

Rówieśnicy- co mogą zrobić?

Nie być biernym świadkiem – powiedzieć, że takie zachowanie jest nie w porządku, wspierać ofiarę.
Empatia i wsparcie – zapytać, jak się czuje osoba, do której była przemoc, zaoferować, że pomoże – np. pójście razem do nauczyciela.
Nie uczestniczyć w wykluczeniu/plotkach/hejtowaniu – choć presja grupy jest duża, warto być tym, który nie dokłada cegiełki do cierpienia innego.

Jak uczyć, by przemocy nie było – edukacja i działania profilaktyczne

Programy edukacyjne – lekcje wychowawcze poświęcone emocjom, relacjom rówieśniczym, komunikacji, rozwiązywaniu konfliktów. To są materiały, które MEN i ORE udostępniły. Ośrodek Rozwoju Edukacji
Warsztaty i szkolenia – dla uczniów, nauczycieli, rodziców – jak rozpoznawać przemoc, jak reagować, jak wspierać osoby skrzywdzone.
Projekty rówieśnicze – liderzy wsparcia rówieśniczego, grupa koleżeńska, zadania angażujące uczniów w tworzenie kulturę szacunku.
Literatura i media – książki, filmy, gry, które uczą empatii, pokazują skutki przemocy, zachęcają do dialogu.
Codzienne rozmowy – w domu i w szkole: co u Ciebie, jak się czujesz, co Cię martwi, co Cię rani – budowanie zaufania.
Promowanie pozytywnych wartości – szacunek, uczciwość, pomoc, wspólnota – przez nagrody, wyróżnienia, działania społeczne.

Polecam także moje materiały, które można wykorzystywać przez cały rok szkolny.

Plansze w temacie profilaktyki przemocy pobierz TUTAJ

WYPRAWKA NA CAŁE ŻYCIE TUTAJ

KODEKSY WARTOŚCI TUATAJ

O SKRZYDŁACH DZIECI TUTAJ

GAZETKA O BEZPIECZEŃSTWIE W SIECI TUTAJ

Wnioski: co możemy zyskać dzięki właściwej postawie

Lepsze relacje między uczniami – mniej konfliktów, lepsza atmosfera, większa otwartość.
Większe poczucie bezpieczeństwa – uczniowie mniej boją się chodzić do szkoły, komunikować się, być sobą.
Zmniejszenie skutków przemocy – problemy psychiczne, izolacja, absencje szkolne, pogorszenie wyników mogą się zmniejszyć.
Tworzenie wspólnoty szacunku – szkoły mogą być miejscem, gdzie każdy czuje się akceptowany, słyszany.

Tydzień o przeciwdziałaniu przemocy rówieśniczej to okazja, dobry impuls, by przypomnieć o ważnym problemie i sięgnąć po materiały edukacyjne. Ale ważniejsze jest, aby temat ten był obecny nie tylko przez ten tydzień, lecz przez cały rok, w każdym szkolnym dniu, w każdej rozmowie między uczniem i nauczycielem, między dzieckiem a rodzicem. Bo kultura szacunku jest budowana codziennie drobnymi działania, które razem składają się na coś trwałego.

Polecam szkolenia z POZYTYWNEJ DYSCYPLINY.

Oferujemy szkolenia dla nauczycieli i szkół z zakresu pozytywnej dyscypliny.

Materiały do prowadzenia zajęć rewalidacyjnych kupisz TUTAJ

MATERIAŁY I SZKOLENIE DLA KLAS 1-3

MATERIAŁY I SZKOLENIE DLA KLAS 4-8

TECZKA PEDAGOGA SZKOLNEGO TUTAJ

UCZEŃ SŁABOSŁYSZĄCY TUTAJ

DZIECKO W PRZEDSZKOLU ZE SPE TUTAJ

KUPISZ TUTAJ

Szkolenia z kierunków polityki oświatowej

Aby wesprzeć pracę nauczyciela współorganizującego przygotowałyśmy szkolenie i opracowałyśmy Teczkę oraz szereg materiałów i pomocnych dokumentów do edycji. Wszystkie znajdziesz na naszej platformie szkoleniowej TUTAJ

SZKOLENIA I MATERIAŁY AWANS ZAWODOWY TUTAJ

PLANY I PROGRAMY PRACY NA NOWY ROK TUTAJ

NOWOŚCI SZKOLENIA Z MATERIAŁAMI- TECZKI

SZKOLENIA Z MATERIAŁAMI-NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ INTELEKTUALNA

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE KLASY 1-4

KARTY PRACY ZAJĘCIA REWALIDACYJNE

NOWOŚCI SZKOLENIA Z TECZKAMI

ZAMÓW SZKOLENIE Z HIGIENY CYFROWEJ DLA NAUCZYCIELI I UCZNIÓW

Jeśli chcesz poznać podstawie aplikacje z wykorzystaniem AI, skorzystaj z naszego szkolenia oraz materiałów. KUPISZ JE TUTAJ

PRZYKŁADOWE PYTANIA I PROBLEMY NA EGZAMIN TUTAJ

Pytania na rozmowę kwalifikacyjną na stopień nauczyciela współorganizującego na stopień nauczyciela dyplomowanego TUTAJ

Polecamy naszą nowość

KOMPLEKSOWA POMOC W PRACY Z UCZNIEM Z UMIARKOWANĄ I ZNACZNĄ NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ

Ale to nie wszystko, mamy dla Was coś specjalnego!!! Fachowo przygotowane materiały i dokumentację dla każdego nauczyciela na ścieżce rozwoju zawodowego.