IPET i WOPFU nie są dokumentami „na zawsze”. Kiedy i dlaczego trzeba je zmodyfikować?

Początek roku szkolnego często uruchamia w szkołach dyskusję: czy trzeba przygotować uczniom nowe IPET-y i WOPFU? Odpowiedź nie jest jednakowa dla każdego ucznia.

Nie ma przepisu, który nakazywałby 1 września automatycznie napisać od początku wszystkie IPET-y. Nie trzeba też zmieniać dokumentów wyłącznie po to, aby miały nową datę lub inny układ graficzny. Trzeba natomiast sprawdzić, czy nadal odpowiadają aktualnym potrzebom ucznia, jego możliwościom, sposobowi funkcjonowania oraz warunkom, w jakich odbywa się kształcenie.

IPET i WOPFU mają pomagać w organizowaniu wsparcia, a nie jedynie znajdować się w szkolnej teczce.

Kiedy opracowujemy nowy IPET?

IPET opracowuje się na okres, na jaki zostało wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, jednak nie dłuższy niż etap edukacyjny. Nowy dokument jest więc potrzebny przede wszystkim wtedy, gdy uczeń z orzeczeniem:

rozpoczyna wychowanie przedszkolne lub naukę w danej szkole,
rozpoczyna nowy etap edukacyjny, np. klasę I albo IV szkoły podstawowej,
otrzymał nowe orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego,
zmienił szkołę,
kończy się okres, na który opracowano dotychczasowy program.

IPET opracowuje się do 30 września roku szkolnego, w którym uczeń rozpoczyna realizowanie kształcenia specjalnego, albo w terminie 30 dni od dnia złożenia w placówce orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.

Kiedy wystarczy modyfikacja IPET-u?

Jeżeli IPET nadal obowiązuje, nie zawsze trzeba tworzyć kolejny dokument od początku. Przepisy wskazują, że zespół co najmniej dwa razy w roku szkolnym dokonuje okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, uwzględniając ocenę efektywności programu, a w miarę potrzeb modyfikuje IPET.

Oznacza to, że modyfikacja nie powinna wynikać wyłącznie z kalendarza. Powinna być konsekwencją wspólnej analizy zespołu.

IPET należy zmodyfikować, gdy:

zmieniły się potrzeby rozwojowe lub edukacyjne ucznia,
uczeń osiągnął zaplanowane cele i trzeba określić kolejne,
pojawiły się nowe trudności albo bariery,
zmienił się sposób komunikowania się ucznia, np. rozpoczął korzystanie z AAC,
dotychczasowe metody nie przynoszą oczekiwanych rezultatów,
uczeń potrzebuje innego rodzaju lub większej intensywności wsparcia,
niektóre formy pomocy nie są już potrzebne,
zmieniła się organizacja zajęć, zakres pomocy lub sposób pracy nauczycieli,
pojawiły się nowe informacje od rodziców, specjalistów albo poradni,
zmianie uległa podstawa programowa lub sposób jej realizacji,
aktualna WOPFU prowadzi do innych wniosków niż poprzednia.

Ważne jest, aby w dokumentacji wskazać, co zostało zmienione, od kiedy zmiana obowiązuje i z jakich wniosków zespołu wynika.

Dlaczego warto przeanalizować IPET po zmianie podstawy programowej?

Od roku szkolnego 2026/2027 nowa podstawa programowa jest wprowadzana w klasach I i IV szkoły podstawowej, a w kolejnych latach obejmie następne roczniki. Natomiast w przypadku uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym nowa, odrębna podstawa programowa obowiązuje we wszystkich klasach szkoły podstawowej.

Nie oznacza to automatycznego nakazu napisania wszystkim uczniom nowych IPET-ów. Oznacza natomiast konieczność sprawdzenia, czy dotychczasowe cele, działania i sposoby wsparcia są zgodne z nową organizacją kształcenia. Rozporządzenie wprowadzające zmiany weszło w życie 1 września 2026 r. Dz.U. z 2026 r. poz. 958.

W IPET-ach uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym trzeba zwrócić szczególną uwagę na:

funkcjonalność celów edukacyjnych i terapeutycznych,
rozwijanie samodzielności i sprawczości,
sposób komunikowania się ucznia,
udział w doświadczeniach edukacyjnych i projektach,
potrzebne dostosowania,
bariery ograniczające aktywność i uczestnictwo,
rzeczywisty zakres pomocy,
nowe edukacje,
poziom wsparcia wynikający z funkcjonowania ucznia.

Nie chodzi o przepisanie nowej podstawy programowej do IPET-u. Trzeba opisać, w jaki sposób konkretny uczeń będzie miał dostęp do edukacji i jakie wsparcie umożliwi mu możliwie samodzielne uczestnictwo.

Dlaczego trzeba regularnie przygotowywać aktualną WOPFU?

WOPFU nie jest oceną sporządzaną raz na kilka lat. Zespół dokonuje jej co najmniej dwa razy w roku szkolnym. W praktyce szkoła powinna w przyjętych przez siebie terminach przygotować kolejną okresową ocenę, opartą na aktualnych obserwacjach.

Warto doprecyzować, że przepisy mówią o dokonywaniu kolejnej, okresowej WOPFU, a nie o mechanicznym poprawianiu starego dokumentu. Można natomiast zmodyfikować szkolny wzór WOPFU i sposób zbierania informacji, jeżeli dotychczasowa forma nie pozwala rzetelnie opisać funkcjonowania ucznia.

Aktualizacja jest konieczna, ponieważ uczeń się rozwija, zdobywa nowe umiejętności, zmienia sposoby działania i może inaczej funkcjonować w nowych warunkach. To, co było właściwym wsparciem pół roku wcześniej, nie musi być nadal skuteczne.

WOPFU powinna pokazywać:

aktualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne ucznia,
jego mocne strony, zainteresowania i uzdolnienia,
sposób funkcjonowania w różnych sytuacjach,
bariery ograniczające aktywność i uczestnictwo,
zakres i rodzaj potrzebnej pomocy,
efekty dotychczasowych działań,
rozwiązania, które okazały się skuteczne,
wnioski do dalszej pracy i ewentualnej modyfikacji IPET-u.

Dlaczego warto zmodyfikować wzór WOPFU?

Nowe przepisy dotyczące opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia nie zmieniły bezpośrednio katalogu elementów WOPFU określonego w przepisach dotyczących kształcenia specjalnego. Wprowadzają jednak ważny powód, aby szkolne wzory i sposób sporządzania WOPFU uporządkować.

Od 1 września 2026 r. opinia o funkcjonowaniu ucznia przygotowywana na potrzeby zespołu orzekającego poradni ma zawierać, w przypadku ucznia objętego kształceniem specjalnym, aktualną WOPFU. Szkoła ma tylko 10 dni na przekazanie opinii od dnia otrzymania prośby dyrektora poradni. Opinia ma uwzględniać między innymi funkcjonowanie ucznia w obszarach aktywności i uczestniczenia zgodnych z ICF, jego trudności, mocne strony, podjęte działania, udzieloną pomoc, jej efekty i wnioski do dalszej pracy. Wynika to z § 7 rozporządzenia Ministra Edukacji z 2 marca 2026 r. Dz.U. z 2026 r. poz. 428.

Nie oznacza to, że przepisy wprost nakazują zastosowanie jednego urzędowego wzoru WOPFU albo przepisanie do niej całej klasyfikacji ICF. Warto jednak uporządkować ocenę w podobny sposób. Dzięki temu szkoła nie będzie w ciągu 10 dni ponownie zbierała tych samych informacji od wszystkich nauczycieli i specjalistów.

Co warto zmienić w WOPFU?

W dobrze przygotowanej WOPFU warto:

Opisywać konkretne zachowania i umiejętności, a nie używać ogólnych określeń.

Zamiast: „Uczeń jest niesamodzielny”, lepiej napisać: „Uczeń samodzielnie przygotowuje potrzebne przybory po otrzymaniu instrukcji obrazkowej. Wymaga pomocy w zaplanowaniu kolejności bardziej złożonych czynności”.

Rozdzielić możliwości ucznia od jego trudności.

Dokument powinien pokazywać zarówno to, czego uczeń jeszcze nie potrafi, jak i to, co wykonuje samodzielnie, z podpowiedzią albo przy częściowej pomocy.

Opisać bariery i ułatwienia.

Trzeba ustalić, czy przeszkodą jest hałas, długa instrukcja, brak przewidywalności, zbyt szybkie tempo pracy, niedostępny sposób komunikowania się czy nadmiar bodźców. Następnie wskazać, co rzeczywiście pomaga uczniowi.

Dokładnie określić zakres wsparcia.

Zapis „wymaga pomocy nauczyciela” jest zbyt szeroki. Należy określić, czy chodzi o przypomnienie słowne, gest, instrukcję wizualną, pokazanie pierwszego etapu, częściową pomoc fizyczną czy stałą obecność osoby wspierającej.

Ocenić efekty działań.

Nie wystarczy wpisać, że stosowano plan aktywności, dodatkowy czas albo przerwy sensoryczne. Trzeba sprawdzić, czy rozwiązania te zwiększyły samodzielność ucznia, poprawiły komunikację lub ułatwiły mu udział w zajęciach.

Formułować wnioski prowadzące do decyzji.

Wniosek „kontynuować pracę” niewiele wnosi. Lepiej wskazać konkretnie, które działania należy kontynuować, które zmienić, jakie cele wprowadzić i z jakiego wsparcia można stopniowo się wycofywać.

WOPFU powinna prowadzić do IPET-u

Między tymi dokumentami musi istnieć wyraźny związek:

WOPFU opisuje aktualne funkcjonowanie ucznia i skuteczność udzielanego wsparcia.
Wnioski z WOPFU wskazują, co należy kontynuować, zakończyć lub zmienić.
IPET określa, w jaki sposób szkoła zorganizuje dalsze kształcenie i wsparcie ucznia.
Kolejna WOPFU pozwala sprawdzić, czy zmodyfikowany IPET przynosi oczekiwane efekty.

Jeżeli w WOPFU zespół stwierdza, że uczeń potrafi wykonać zadanie po otrzymaniu krótkiej instrukcji obrazkowej, IPET nie powinien nadal przewidywać stałej bezpośredniej pomocy osoby dorosłej. Właściwym kierunkiem będzie stopniowe wycofywanie podpowiedzi i rozwijanie samodzielności.

Nie chodzi o tworzenie kolejnych dokumentów

Modyfikacja IPET-u i aktualizacja WOPFU nie powinny polegać na dopisywaniu kolejnych stron ani kopiowaniu wcześniejszych zapisów. Najważniejsze jest sprawdzenie:

co się zmieniło w funkcjonowaniu ucznia,
jakie działania były skuteczne,
co nie przyniosło oczekiwanych rezultatów,
jakiego wsparcia uczeń potrzebuje obecnie,
co możemy zrobić, aby zwiększyć jego samodzielność, aktywność i uczestnictwo.

Dobrze przygotowana dokumentacja nie opisuje wyłącznie problemów ucznia. Pokazuje także jego możliwości, mocne strony, warunki skutecznego uczenia się oraz konkretne działania, które nauczyciele i specjaliści mają podejmować w codziennej pracy.

Podstawa prawna

§ 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym – tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 1309.
§ 7–8 rozporządzenia Ministra Edukacji z 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych – Dz.U. z 2026 r. poz. 428.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z 8 lipca 2026 r. zmieniające przepisy dotyczące podstawy programowej szkoły podstawowej – Dz.U. z 2026 r. poz. 958.